Kort samengevat
- Een zelfverzekerde toon is geen bewijs dat een antwoord klopt.
- Controleer vooral namen, cijfers, citaten, data en bronverwijzingen.
- Vraag om onzekerheid en ontbrekende informatie zichtbaar te maken.
- Verifieer belangrijke claims in oorspronkelijke, betrouwbare bronnen.
Wat is een AI-hallucinatie?
Bij een hallucinatie presenteert een AI-systeem onjuiste of verzonnen informatie alsof die betrouwbaar is. Dat kan een niet-bestaand onderzoek zijn, een verkeerd jaartal, een gefabriceerd citaat of een conclusie die niet uit de bron volgt.
Dit gebeurt omdat een taalmodel tekst genereert die waarschijnlijk past bij je vraag. Het controleert niet automatisch op dezelfde manier als een onderzoeker of redacteur. Een vloeiende formulering kan daardoor een fout verbergen.
Zes signalen dat je extra moet controleren
Geen van deze signalen bewijst op zichzelf dat iets fout is. Ze vertellen je wel waar controle de meeste waarde heeft.
- Een heel precies cijfer zonder herleidbare bron.
- Een citaat zonder pagina, transcript of oorspronkelijke publicatie.
- Een link, titel of auteur die je nergens anders kunt vinden.
- Recente informatie zonder duidelijke publicatiedatum.
- Een stellige conclusie over een onderwerp waar deskundigen verdeeld over zijn.
- Details die veranderen wanneer je dezelfde vraag opnieuw stelt.
Controleer een AI-antwoord in vier stappen
- 01
Markeer controleerbare claims
Onderstreep namen, data, percentages, citaten, regels en oorzaak-gevolgconclusies. Meningen en tekstsuggesties vragen een andere beoordeling.
- 02
Vraag om herkomst
Laat AI per claim aangeven waarop die is gebaseerd. Zie dit als een zoekrichting, niet als bewijs; bronverwijzingen kunnen zelf ook verzonnen zijn.
- 03
Open de oorspronkelijke bron
Controleer auteur, datum, context en de exacte passage. Gebruik bij voorkeur officiële documentatie, wetgeving of het oorspronkelijke onderzoek.
- 04
Noteer wat onzeker blijft
Schrap een onbevestigde claim of formuleer de onzekerheid eerlijk. Vul ontbrekend bewijs niet in met een nieuwe aanname.
Een prompt die fouten beter zichtbaar maakt
Je kunt hallucinaties niet wegprompten, maar je kunt een antwoord wel controleerbaarder maken. Baken de vraag af, geef betrouwbaar bronmateriaal mee en vraag het model onderscheid te maken tussen broninformatie, gevolgtrekkingen en onzekerheid.
Beantwoord de vraag alleen met de meegeleverde bronnen. Zet achter iedere feitelijke claim de bronnaam en passage. Schrijf “niet in de bronnen” als informatie ontbreekt. Maak apart zichtbaar welke conclusies jouw interpretatie zijn.
Laat het risico bepalen hoeveel je controleert
Een brainstorm voor interne werktitels vraagt minder controle dan een medisch advies, juridische brief, financiële berekening of openbare publicatie. Hoe groter de gevolgen van een fout, hoe zwaarder de menselijke controle en benodigde vakkennis.
Gebruik AI bij hoog risico hooguit als hulpmiddel voor vragen of structuur. Laat een bevoegde deskundige de inhoud beoordelen en vertrouw nooit alleen op de gegenereerde bronlijst.
Praktische antwoorden
Waarom verzint AI soms bronnen?
Een taalmodel genereert aannemelijke tekstpatronen en voert niet automatisch een betrouwbare broncontrole uit. Daardoor kan een geloofwaardig klinkende maar niet-bestaande verwijzing ontstaan.
Kan een betere prompt hallucinaties volledig voorkomen?
Nee. Een afgebakende prompt en goed bronmateriaal kunnen fouten verminderen en zichtbaarder maken, maar belangrijke claims moeten altijd onafhankelijk worden gecontroleerd.
Welke informatie moet ik altijd controleren?
Controleer in elk geval namen, cijfers, data, citaten, links, bronverwijzingen en claims met juridische, financiële, medische of andere grote gevolgen.